توریست مالزی
۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۴
توریست مالزی – تازهترین حادثه تلخ که موجی از نگرانی عمومی درباره تعارض انسان با حیات وحش را برانگیخت، مربوط به کشته شدن یک فیل کوچک در پی برخورد با کامیون در مالزی بود.
بر اساس گزارش اداره حیاتوحش و پارکهای ملی مالزی (پرهیلیتَن)، بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷، تعداد ۲۴۴۴ مورد مرگ حیوانات در اثر تصادف با خودروها به ثبت رسیده است. همچنین، طبق آماری که توسط نیک نازمی نیک احمد، وزیر منابع طبیعی و پایداری زیستمحیطی ارائه شده، بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، تعداد ۲۳۶۱ حیوان وحشی در سراسر مالزی بر اثر تصادفات جادهای جان خود را از دست دادهاند. این ارقام نگرانکننده، ضرورت طراحی یک نقشه جامع برای حفاظت از حیاتوحش، بهویژه در زمینه برنامهریزی راهها و سامانههای پایش را دوچندان میکند.
مهمترین علت بروز تصادف میان خودروها و حیوانات وحشی، تکهتکه شدن زیستگاههاست. رشد بیرویه کشت تکمحصولی و پروژههای زیرساختی همچون جادههای جنگلی و بزرگراهها، باعث افزایش تماس مستقیم میان خودروها و حیاتوحش شده است. پژوهشها نشان میدهد تصادف با حیوانات بیشتر در جادههای مربوط به مزارع روی میدهد تا بزرگراهها، چرا که این مسیرها اغلب به زیستگاههای اصلی نزدیکتر و رفتوآمد در آنها بیشتر است.
پستانداران بزرگ مانند فیل آسیایی (Elephas maximus) بیش از دیگر گونهها آسیبپذیرند. فیلها که در فهرست گونههای در معرض انقراض قرار دارند، برای یافتن آب و غذا، ناچارند مسیرهای طولانی را طی کنند، مسیرهایی که گاه با جادهها تلاقی دارند. در نتیجه، تعارضهای انسان ـ فیل، از جمله غارت مزارع و تصادفات جادهای، به شکل نگرانکنندهای رو به افزایش است.
برای مقابله با این چالشها، برنامهریزی زیستمحیطی بلندمدت ضروری است. یکی از اقدامات کلیدی در این مسیر، ایجاد «کریدورهای اکولوژیکی» است؛ گذرگاههای سبزی که بخشهای جداشده طبیعت را به هم متصل میکنند و به جانوران امکان میدهند بدون خطر از میان جادهها یا زمینهای کشاورزی عبور کرده، تغذیه و تولید مثل کنند. طرح «ستون فقرات جنگلهای مرکزی» در مالزی، نمونهای از این رویکرد است؛ هرچند اجرای آن تاکنون پراکنده و با بودجه ناکافی بوده است.
علاوه بر روشهای متداولی چون پلهای هوایی، تونلهای زیرزمینی و نصب حصار، بهرهگیری از فناوریهای نوین نیز راهی مؤثر در کاهش تصادفات است. امروزه شبکههای حسگر حرکتی، تصویربرداری حرارتی، و سامانههای شناسایی زنده حیوانات، در حال تلفیق با زیرساختهای جادهای هستند. این فناوریها، نهتنها رانندگان را از حضور حیوانات آگاه میکنند، بلکه به مسئولان نیز امکان رصد و تحلیل مسیرهای مهاجرتی جانوران را میدهند.
هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در این عرصه نقش پررنگی یافتهاند. سامانههای شناسایی حیوانات مجهز به حسگرهای لیزری، کابلهای زیرزمینی و حتی یکپارچه با خودروهای خودران، قادرند حرکات حیوانات را شناسایی، ردیابی و پیشبینی کنند؛ موضوعی که واکنشهای فوری و تصمیمگیریهای دقیق را تسهیل میکند.
از سوی دیگر، فناوری «پایش صوتی» نیز به عنوان ابزاری غیرتهاجمی برای ثبت صداهای حیوانات، به ویژه گونههای شبزی، کمیاب یا ساکن مناطق دورافتاده، بسیار کارآمد بوده است. این فناوریها که ریشه در مدیریت دام در دهه ۱۹۷۰ دارند، امروز سبکتر، دقیقتر و قابل دسترستر برای فعالیتهای حفاظتی شدهاند. با پردازش دادههای صوتی و حرارتی توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی، میتوان رفتار جانوران را پیشبینی کرد و راهکارهایی علمی برای ایمنی جادهای تدوین نمود.
با وجود پیشرفتهای فناوری، استفاده از هوش مصنوعی در حفاظت از حیاتوحش در مالزی هنوز محدود است. برای غلبه بر این محدودیت، ادغام سیاستی و راهبردی فناوری در ساختارهای ایمنی جادهای ضروری است. ادارات دولتی، نهادهای زیستمحیطی و برنامهریزان زیرساختی باید در قالب همکاری بینبخشی، فناوریهای هوشمند را در برنامههای حفاظت از حیاتوحش بگنجانند.
در نهایت، تلفیق فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی با برنامهریزی زیستمحیطی، همراه با سرمایهگذاری هدفمند و همکاری میانبخشی، میتواند مالزی را در مسیر حفاظت از تنوع زیستی قرار دهد و در عین حال ایمنی انسان و حیاتوحش را تضمین کند.
بر اساس گزارش اداره حیاتوحش و پارکهای ملی مالزی (پرهیلیتَن)، بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷، تعداد ۲۴۴۴ مورد مرگ حیوانات در اثر تصادف با خودروها به ثبت رسیده است. همچنین، طبق آماری که توسط نیک نازمی نیک احمد، وزیر منابع طبیعی و پایداری زیستمحیطی ارائه شده، بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، تعداد ۲۳۶۱ حیوان وحشی در سراسر مالزی بر اثر تصادفات جادهای جان خود را از دست دادهاند. این ارقام نگرانکننده، ضرورت طراحی یک نقشه جامع برای حفاظت از حیاتوحش، بهویژه در زمینه برنامهریزی راهها و سامانههای پایش را دوچندان میکند.
مهمترین علت بروز تصادف میان خودروها و حیوانات وحشی، تکهتکه شدن زیستگاههاست. رشد بیرویه کشت تکمحصولی و پروژههای زیرساختی همچون جادههای جنگلی و بزرگراهها، باعث افزایش تماس مستقیم میان خودروها و حیاتوحش شده است. پژوهشها نشان میدهد تصادف با حیوانات بیشتر در جادههای مربوط به مزارع روی میدهد تا بزرگراهها، چرا که این مسیرها اغلب به زیستگاههای اصلی نزدیکتر و رفتوآمد در آنها بیشتر است.
پستانداران بزرگ مانند فیل آسیایی (Elephas maximus) بیش از دیگر گونهها آسیبپذیرند. فیلها که در فهرست گونههای در معرض انقراض قرار دارند، برای یافتن آب و غذا، ناچارند مسیرهای طولانی را طی کنند، مسیرهایی که گاه با جادهها تلاقی دارند. در نتیجه، تعارضهای انسان ـ فیل، از جمله غارت مزارع و تصادفات جادهای، به شکل نگرانکنندهای رو به افزایش است.
برای مقابله با این چالشها، برنامهریزی زیستمحیطی بلندمدت ضروری است. یکی از اقدامات کلیدی در این مسیر، ایجاد «کریدورهای اکولوژیکی» است؛ گذرگاههای سبزی که بخشهای جداشده طبیعت را به هم متصل میکنند و به جانوران امکان میدهند بدون خطر از میان جادهها یا زمینهای کشاورزی عبور کرده، تغذیه و تولید مثل کنند. طرح «ستون فقرات جنگلهای مرکزی» در مالزی، نمونهای از این رویکرد است؛ هرچند اجرای آن تاکنون پراکنده و با بودجه ناکافی بوده است.
علاوه بر روشهای متداولی چون پلهای هوایی، تونلهای زیرزمینی و نصب حصار، بهرهگیری از فناوریهای نوین نیز راهی مؤثر در کاهش تصادفات است. امروزه شبکههای حسگر حرکتی، تصویربرداری حرارتی، و سامانههای شناسایی زنده حیوانات، در حال تلفیق با زیرساختهای جادهای هستند. این فناوریها، نهتنها رانندگان را از حضور حیوانات آگاه میکنند، بلکه به مسئولان نیز امکان رصد و تحلیل مسیرهای مهاجرتی جانوران را میدهند.
هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در این عرصه نقش پررنگی یافتهاند. سامانههای شناسایی حیوانات مجهز به حسگرهای لیزری، کابلهای زیرزمینی و حتی یکپارچه با خودروهای خودران، قادرند حرکات حیوانات را شناسایی، ردیابی و پیشبینی کنند؛ موضوعی که واکنشهای فوری و تصمیمگیریهای دقیق را تسهیل میکند.
از سوی دیگر، فناوری «پایش صوتی» نیز به عنوان ابزاری غیرتهاجمی برای ثبت صداهای حیوانات، به ویژه گونههای شبزی، کمیاب یا ساکن مناطق دورافتاده، بسیار کارآمد بوده است. این فناوریها که ریشه در مدیریت دام در دهه ۱۹۷۰ دارند، امروز سبکتر، دقیقتر و قابل دسترستر برای فعالیتهای حفاظتی شدهاند. با پردازش دادههای صوتی و حرارتی توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی، میتوان رفتار جانوران را پیشبینی کرد و راهکارهایی علمی برای ایمنی جادهای تدوین نمود.
با وجود پیشرفتهای فناوری، استفاده از هوش مصنوعی در حفاظت از حیاتوحش در مالزی هنوز محدود است. برای غلبه بر این محدودیت، ادغام سیاستی و راهبردی فناوری در ساختارهای ایمنی جادهای ضروری است. ادارات دولتی، نهادهای زیستمحیطی و برنامهریزان زیرساختی باید در قالب همکاری بینبخشی، فناوریهای هوشمند را در برنامههای حفاظت از حیاتوحش بگنجانند.
در نهایت، تلفیق فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی با برنامهریزی زیستمحیطی، همراه با سرمایهگذاری هدفمند و همکاری میانبخشی، میتواند مالزی را در مسیر حفاظت از تنوع زیستی قرار دهد و در عین حال ایمنی انسان و حیاتوحش را تضمین کند.
