بحران ارزی یا واقعی شدن قیمت؟ دلار به ۶۰۰۰ تومان رسید

به گزارش یورونیوز، حسن روحانی رئیس جمهوری ایران در اوایل بهمن ۱۳۹۶ در گفتگویی تلویزیونی درباره قیمت دلار گفته بود که «مردم خیالشان از بابت دلار راحت باشد.» در زمانی که حسن روحانی به مردم اعلام کرد که خیالشان از قیمت دلار راحت باشد، دلار در قیمت ۴۵۰۰ تا ۴۷۰۰ تومان معامله می شد و دوشنبه ۲۰ فروردین دلار در قیمت ۶۰۰۰ تومان معامله می شود. به عبارت دیگر قیمت دلار در کمتر از ۳ ماه، ۲۱ درصد افزایش یافته است.

از زمان روی کار آمدن دولت حسن روحانی در سال ۱۳۹۲ که قیمت دلار حدود ۳۰۰۰ تومان بود تا چند ماه گذشته تلاش می شد که قیمت ارز اصلی خارجی کنترل شود اما از تابستان ۱۳۹۶ همه شواهد نشان می داد که قیمت دلار موجی افزایشی را در پیش دارد. با این حال افزایش قیمت ارز در تمامی دولت های بعد از انقلاب قابل مشاهده است. پس از سال‌های جنگ و سیاست ویژه اقتصادی، قیمت دلار در سال‌های ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، ۴ برابر افزایش یافت. در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی نرخ برابری ریال و دلار حدودا دو برابر شد و در ۸ سال دولت محمود احمدی نژاد همین نرخ تا سه برابر افزایش یافت.

با این حال با نگاهی خام به نمودارهای دولت‌های مختلف نمی‌توان گفت که چون در دولت احمدی نژاد دلار سه برابر شد و در دولت روحانی هنوز دلار دو برابر نشده پس وضعیت اقتصادی -سیاسی آنچنان وخیم نیست.

شرایط سیاسی و اقتصادی دولت احمدی نژاد باضافه برنامه افزایش نقدینگی با اجرای سیاست هدفمندی یارانه ها و همچنین تحریم های شدید علیه ایران از جمله عوامل افزایش قیمت ارز بودند اما دولت روحانی که به نظر می رسید با برجام و حل شدن موانع فروش نفت درآمد ارزی بیشتری کسب کرده و سیاست ویژه اقتصادی ایی نیز که همچون هدفمندی یارانه ها نقدینگی را افزایش دهد به اجرا نگذاشته است، شاهد افزایش شدید قیمت ارز در یک بازه زمانی کوتاه مدت است.

در تحلیل چرایی افزایش شدید قیمت ارزی در بین نزدیکان دولت روحانی دو دیدگاه مطرح شده است.

دیدگاه نخست به کسانی چون مسعود نیلی، اقتصاددان و دستیار ویژه حسن روحانی در امور اقتصادی تعلق دارد که حامی واقعی شدن قیمت ارز هستند و معتقدند که دولت قیمت ارز را سال‌ها ثابت نگاه داشته است اما اکنون دیگر نمی‌توان از ثابت نگاه داشتن قیمت ارز دفاع کرد. از این منظر افزایش قیمت ارز در وضعیتی که دیگر دولت اصراری بر ثابت نگه داشتن قیمت ندارد امری طبیعی است و این دولت است که با عرضه برنامه ریزی شده تلویحا از افزایش قیمت حمایت می کند.

دیدگاه دوم به افرادی چون حسام الدین آشنا مشاور حسن روحانی تعلق دارد که افزایش قیمت دلار را موضوعی امنیتی می پندارند. آشنا در توئیتی افزایش قیمت ارز را «بحران سازی» ارزیابی کرده که به دستهایی خارج از کشور در استانبول، اربیل و دوبی مرتبط است.

با اینکه هنوز سهم عوامل اقتصادی و سیاسی در افزایش قیمت ارز مشخص نیست و هیچ مقام دولتی هم در این باره گزارش دقیقی ارائه نمی کند، با این حال صندوق بین المللی پول اعلام کرده است که دریک سال گذشته ۲۷ میلیارد دلار سرمایه از ایران خارج شده است که هنوز کسی در دولت در این مورد اظهار نظری نکرده است.

افزایش قیمت ارز تاثیرات مستقیمی بر برخی از گروههای آسیب ‍پذیر جامعه خواهد داشت. این موضوع باعث می شود که بسیاری از گروههای اجتماعی از جمله کارگران و طبقات پایین و متوسط جامعه با کاهش ارزش پول ملی، قدرت خریدشان را از دست می دهند. از سوی دیگر بیمارانی که به داروهای وارداتی وابسته اند در این شرایط نگرانی بیشتری خواهند داشت.

بی بی سی می نویسد: در حالی که رسانه‌های ایران از رسیدن قیمت دلار آزاد به مرز شش هزار تومان و نایاب شدن آن در بازار خبر داده‌اند، سخنگوی دولت اذعان کرده است که وضعیت بازار ارز “به هیچ وجه قابل قبول نیست”.

محمدباقر نوبخت دوشنبه ۲۰ فروردین به خبرنگاران گفت که در زمینه بازار ارز “قطعا انتقاد به دولت وارد است” و از مسئولان خواست تلاش بیشتری برای کنترل بازار انجام دهند. آقای نوبخت گفت به دلیل آن که این وضعیت به “سیاستی وسیع‌تر از بانک مرکزی” نیاز داشته، حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، “ماموریت ویژه‌ای” به اسحاق جهانگیری، معاون اول خود داده و درباره این موضوع جلسات متعددی برگزار شده است.

در هفته‌ها و ‌روزهای گذشته قیمت دلار آمریکا و ارزهای دیگر در بازار آزاد ایران به شدت افزایش یافته و قیمت سکه طلا هم با رشدی قابل ملاحظه به مرز دو میلیون تومان نزدیک شده است. قیمت هر دلار آمریکا که دیروز به حدود ۵۵۰۰ تومان رسیده بود امروز به حدود ۵۸۰۰ صعود کرده و به گزارش بعضی خبرگزاری‌‌ها در مقطعی مرز شش هزار تومان را هم برای اولین بار رد کرده است.

بسیاری از شاهدان هم گفته‌اند که دلار در صرافی‌ها خرید و فروش نمی‌شود و قیمت آن از روی تابلو ها حذف شده است. بنابر این گزارش‌ها بعضی صرافی‌ها با چک کردن ویزا، بلیت سفر خارجی، کارت ملی و کارت بانکی، مقدار اندکی دلار به مسافران خارجی می‌فروشند و به همین دلیل در مقابل این صرافی‌ها صف‌های طولانی تشکیل شده است. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) از حضور پررنگ نیروهای انتظامی و فضای امنیتی در خیابان فردوسی تهران خبرداده و نوشته است که دلالان و دستفروشان با احتیاط زیادی در آنجا حضور دارند.

سخنگوی دولت ایران از لزوم اجرا شدن “سیاست‌های جدید و متفاوت و اصلاح‌شده‌ نسبت به قبل” خبر داده و گفته است که سیاست‌های جدید، امروز در جلسه‌ای با حضور رئیس جمهور “جمع‌بندی و در چند روز آینده تشریح و اجرایی می‌شود”.

دو ماه پیش و هم‌زمان با نزدیک شدن قیمت دلار آمریکا به مرز ۵۰۰۰ هزار تومان، آقای نوبخت وعده داده بود که برنامه‌های بانک مرکزی برای کنترل بازار “به‌زودی اجرا خواهد شد” و از مردم خواسته بود که “برای وارد شدن به بازار ارز هول نزنند”. سخنگوی دولت در آن زمان اطمینان داد که “ارز حتما به جایگاه حقیقی خود باز خواهد گشت”.

هم‌زمان با این وضعیت در بازار ارز یک شرکت پتروشیمی در ایران گفته است که در حال تزریق ارز به بازار است و پیش‌بینی کرده “با یک اقدام همه‌جانبه از سوی شرکت‌های پتروشیمی” حجم عرضه ارز در بازار افزایش یابد.

به گزارش خبرگزاری ایسنا حسین میرافضلی، مدیر عامل “پتروشیمی جم” گفته است که این کار با توجه به سیاست‌های جدید بانک مرکزی برای استفاده بهینه از منابع ارزی، ” مقابله با سوداگران و حمایت از اقتصاد ملی” انجام شده است اظهار کرد: “پتروشیمی جم برای تنظیم بازار ارز، مقابله با سوداگران و حمایت از اقتصاد ملی، ارز حاصل از فروش صادراتی خود را از طریق بانک مرکزی به بازار تزریق کرد.” قبلا گزارش شده بود که شرکتهای پتروشیمی عرضه ارز حاصل از صادرات خود به بازار را محدود کرده بودند.

در طول ۲۴ ساعت گذشته، ریال ایران بیش از هشت درصد ارزشش را از دست داد . در این میان، سقوط ارزش پول ایران، موضوع تازه ای برای جنگ میان جناح های حکومت شده است. خبرگزاری های اصولگرا  این سقوط را از “برکات برجام بی خاصیت” می دانند و رسانه های هوادار دولت، مخالفان خود را در حال توطیه برای سقوط دولت حسن روحانی. در لا به لای این دعواها، نقل قول هایی هم می شود که شنیدنش دریچه ای باز می کند به پشت دیوارهای حاکمیت.

خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، نوشته که زمانی که دلار از ۵۲۰۰ تومان عبور کرد، خبر آمد که اکبر ترکان، مشاور ارشد حسن روحانی در گفت‌وگویی از افزایش قیمت دلار حمایت کرده و گفته “این که قیمت دلار بالا رفت کار خوبی بود، چاره‌ای نبود چون آن موقع مصنوعی قیمت دلار را پایین نگاه داشته بودند, وقتی سطح عمومی قیمت‌ها بالا می‌رود دلار هم بالا می‌رود..”

تلویزیون ایران هم در گزارشی تلویحا دولت را مسبب اصلی بالا رفتن قیمت ارز دانست و به طعنه سوال کرد که “شاید رییس جمهور روحانی که در گفتگو با تلویزیون گفته بود مردم نگران قیمت دلار نباشد یا نمی داند وضع بازار چیست یا خیلی خوب می داند که چه خبر است و سکوتش معنا دار است.”

اما رسانه های طرفدار دولت، درست برعکسش را نوشتند. روزنامه آرمان در صفحه اولش از ” کودتای ارزی” علیه دولت خبر داده و به طعنه نوشته : “به هر حال تحولات خاورمیانه و جهان در نوسانات نرخ ارز بی تاثیر نیست هرچند اگر برخی در داخل به آن دامن نمی‌زندند حجم افزایشی به این سرعت و میزان نبود.”

همچنین دویچه وله در زمینه گران شدن دلار در ایران می نویسد:

طی یک شب بهای هر سکه ۶۶ هزار تومان افزایش یافت و قیمت دلار به رکوردی جدید دست یافت. دو عضو ارشد تیم اقتصادی دولت از افزایش بهای ارز پشتیبانی کرده‌اند و عده‌ای می‌گویند تقاضا در بازار ارز بیش از عرضه است.