توریست مالزی
۲۳ فروردین ۱۳۹۸
توریست مالزی – برای کسانی که در معرض خطر سیل هستند یا زندگیشان را در سیل از دست دادهاند چه میتوان کرد؟ دنیا گیلان مدیر تحقیقات مرکز واگشتپذیری آلمان در گفتگو با دویچهوله بر اهمیت همدری با آنها تأکید میکند و توصیههایی مشخص دارد.
حادثهای مانند سیل، انسان را گرفتار شرایط دشوار و تنش شدید میکند، شرایطی که ممکن است مدتها پایدار باشد و موجب آسیبدیدگی نه تنها جسمی بلکه روحی شود. قابلیت تحمل این شرایط و توانایی ترمیم خویشتن را در علم روانشناسی “واگشتپذیری” (resilience) مینامند. استفاده از قابلیت واگشتپذیری مهمترین عاملی است که باعث میشود فرد علیرغم قرار گرفتن در معرض تنشها و آسیبدیدگیهای روحی، بتواند دوباره روی پای خود بایستد و به ثبات روحی برای ادامه زندگی برسد.
بخش بزرگی از مساحت ایران در هفتههای اخیر شاهد بارندگیهای سیلآسا و پیامدهای سهمگین آن بود. در شمال و غرب کشور هزاران کودک، زن و مرد بیخانمان شدهاند. بسیاری میپرسند برای آنها چه میتوان کرد؟
دکتر دنیا گیلان، مدیر تحقیقات مرکز واگشتپذیری آلمان در شهر ماینتس به دویچهوله میگوید: «داشتن سقفی بالای سر و یک رختخواب گرم نخستین گام برای کمک به افراد سیلزده است اما بعد از آن، وضعیت این افراد شبیه به وضعیت بازماندگان یک سانحه رانندگی است.»
“مسخ شخصیت” برای فرار از واقعیتی رنجآور
دنیا گیلان میگوید مهمترین مسئله تأمین امنیت روانی فرد بحرانزده است و برای اینکار باید دید که افراد در چه وضعیتی هستند و چه کسانی نیازمند کمک فوری هستند.
او میگوید: «در یک سانحه رانندگی ابتدا باید به کسانی کمک کنید که نیازمند حمایت بیشتری هستند. این افراد عکسالعملهای روانی مشخصی نشان میدهند. ما میدانیم که سیل یکباره تمام هستی این افراد را با خود برده است یا اگر آنها در مناطق پرخطر باشند، هر لحظه ممکن است تمام آنچه یک عمر ساختهاند، ویران شود. فردی که در این شرایط قرار دارد گرفتار حس درماندگی و گاه ناتوانی مطلق میشود و طبیعی است که واکنش شدیدی داشته باشد.»
دکتر گیلان واکنشهای فرد را در این شرایط اینطور دستهبندی میکند: «کاهش هوشیاری و کاهش درک آنچه در محیط پیرامون میگذرد. یعنی فرد میتواند گرفتار برداشت نادرست از وضعیت و سردرگمی شود. کم نیستند کسانی که حتی از خود فاصله میگیرند و از نگاه دیگران به فاجعه نگاه میکنند، چون توان تحمل وضعیت را ندارد.»
این حالت در روانشناسی “مسخ شخصیت” گفته میشود که با نوسانات شدید احساسی همراه است. دکتر گیلان میگوید این حالت به دو صورت میتواند ادامه پیدا کند: «از یک طرف ممکن است تبدیل به خشم شود و از طرف دیگر منجر به گوشهگیری و پناه بردن به انزوا گردد. در هر دو حالت پارامترهای فیزیکی بدن هم تغییر میکند، مثلأ شخص دچار تپش قلب میشود، بدنش بیشتر عرق میکند با به طور پیوسته حالت تهوع دارد.»
عزت نفس فرد سیلزده را بالا ببرید
دنیا گیلان معتقد است این دسته افراد نیازمند پشتیبانی روحی هستند تا بتوانند هر چه سریعتر خود را با شرایط جدید تطبیق دهند. او میگوید برای این پشتیبانی باید از منابع موجود استفاده کرد که مهمترین آنها سرمایه اجتماعی یعنی شبکه دوستان، خانواده و آشنایان است.
دکتر گیلان میگوید: «ابراز همدردی و همبستگی با این افراد اهمیت بسیار زیادی دارد. باید به آنها گفت که تنها نیستند. باید به طور فعال از آنها حمایت روحی و احساسی کرد. مسلم است که وقتی پای یک فاجعه طبیعی در میان است حرف زدن برای کسانی که از آن فاصله دارند راحت است. اما من توصیه میکنم، هر چه سریعتر گامهایی برداشته شود که به ساختن دوباره بنای زندگی افراد بحرانزده کمک میکند.»
او کمک به افزایش عزت نفس، مثلأ حمایت از فرد برای ارزیابی مثبت از تواناییهای خود را یکی از این گامها میداند و معتقد است که شرکت در مراسم معنوی و دینی جمعی، از جمله مراسم دعا به تقویت حس همبستگی آنها کمک میکند و حس درماندگی را کاهش میدهد.
سیمای رنج و حیرت در مناطق سیلزده ایران
دنیا گیلان توضیح میدهد: «یک نکته قابل توجه این است که تجربهای رنجآور این افراد داشتهاند، به عنوان مثال مواجهه با سیل میتواند پیوسته در ذهن آنها تکرار شود، مانند فلشبک در یک فیلم. تکرار این تجربه در ذهن میتواند حس درماندگی یعنی این حس که کسی به آنها کمک نمیکند و آنها نیز نمیتوانند خود را نجات دهند، طوری بر ذهن آنها تأثیر گذارد که برداشت آنها نسبت به وضعیت خود و محیط اطرافشان غیرواقعی شود.»
موسیقی غمگین گوش نکنید
دکتر گیلان میگوید تحقیقاتی که در مورد این افراد صورت گرفته نشان میدهد که میتوان با حمایت روحی از آنها، به آنها کمک کرد تا در مدتی کوتاه مقاومت روانی خود را افزایش دهند و به حالت طبیعی بازگردند. او میگوید افرادی که یک حادثه سهمگین را تجربه کرده و زنده ماندهاند اغلب مقاومت روانی بیشتری در برابر مشکلات نشان میدهند و با چالشهای بعدی زندگی بهتر کنار میآیند.
او میگوید: «ما عادت کردیم در چنین وضعیتی به آدمها توصیه کنیم که ناراحت نباشند، در حالیکه این ناراحت بودن خود بخشی از پروسه درمان است و گذراندن آن باعث میشود که فرد قویتر شود. توانایی و استعداد آنها بیشتر از آن چیزی است که آنها تصور میکنند و به دست آوردن سلامت روانی بعد از چنین اتفاقاتی امر غیرممکنی نیست.»
او معتقد است که غلبه بر این بحران نیازمند یک استراتژی است که میتواند شامل این موارد شود: شناخت واکنشهای طبیعی در شرایط استرس و به کار گرفتن راهبردهای مناسب برای کنار آمدن با این واکنشها. روی آوردن به راهکارهای مشخصی که بر کاهش استرس و ترس متمرکز هستند. مثلأ ورزش، شنیدن موسیقی ملایم، انجام تمرینهای ذهنی برای رسیدن به آرامش درونی برای پذیرش آنچه رخ داده است.
ایرانیان در داخل و خارج کشور برای کمک به آسیبدیدگان فاجعه سیل در بسیج میشوند. رسانهها، گروهها و نهادهای مدنی مختلف ایرانیان را به یاری به سیلزدگان فراخواندهاند.
ابعاد ویرانیهای سیل فروردین ۹۸ در ایران بسیار گسترده است. در این فاجعه علاوه برآنکه دهها نفر جان خود را از دست دادند، خسارتهای بسیار زیادی به منازل و مراتع و زیرساختها در صدها شهر و روستای سیلزده ایران وارد آمد. کارشناسان و فعالان اجتماعی میگویند بدون یاری همه آحاد ملت و بدون استفاده از همه ظرفیتهای اجتماعی و مدنی ایرانیان، نمیتوان حتی بخشی از این خسارتها را جبران کرد.
برپایه همین باور، جمعی از فعالان “اصلاحطلب و تحولخواه” در داخل کشور در بیانیهای با بیان اینکه “اکنون وقت همدلی و همبستگی برای کمک به هموطنان سیلزده است” نوشتهاند: «اکنون زمان نشان دادن همبستگی ملی در امدادرسانی و بازسازی و کاهش آلام هموطنانمان است و ضروری است همه سرمایههای اجتماعی و مدنی و نهادی جامعه ایران را برای این هدف بسیج کنیم.»
این بیانیه را چهرههایی چون عمادالدین باقی، مصطفی تاجزاده، عیسی سحرخیز، محسن صفاییفراهانی، شهیندخت مولاوردی، الهه کولایی، حمیدرضا جلاییپور، بدرالسادات مفیدی، سعید حجاریان، محمدرضا خاتمی، ریحانه طباطبایی و عباس عبدی امضا کردهاند.
این بیانیه میگوید: «در شرایط اضطراری و زمان وقوع بلایای طبیعی شدید نمیتوان تنها با اتکا بر بودجه جاری دولت و منابع عمومی کشور پنجه در پنجه مصائب افکند و شهروندان آسیب و خسارتدیده را به زندگی عادی برگرداند. حتی توسعهیافتهترین دولتها هم به تنهایی از پس جبران آسیبها و خدماترسانی کارا و سریع به همهی آسیبدیدگان مصائب بزرگ طبیعی برنمیآیند و مدیریت بحران دولتمحور و مددرسانی جامعهمحور دست در دست هم میگذارند.»
در یاریرسانی به سیلزدگان، نهادهای مدنی و سازمانهای مردمی نقش چشمگیری نداشتند و نویسندگان بیانیه با اشاره به همین نقصان نوشتهاند: «به رغم کمکهای بسیار گستردهی نیروهای مردمی در کنترل بحران در شهرها و مناطق مختلف، کمرنگ بودن نقش سازمانهای مردمی، حکایت از آن دارد که نهادهای مدنی و نیروهای مورد اعتماد مردم موفق نشدهاند نهادها و سازمانهای موثر مدنی برای مدیریت نیروهای مردمی و امدادرسانیهای تاثیرگذار داوطلبانه ایجاد کنند.»
فراخوان چهار رسانه ایرانی
چند روز پیش از انتشار بیانیه فعالان “اصلاحطلب و تحولخواه” در داخل کشور، چهار رسانه ایرانی در اقدامی مشترک هموطنان خود را به یاری به سیلزدگان فراخواندند. این بیانیه را چهار رسانه “اخبار روز”، “ایران امروز”، “کیهان لندن” و “گویا” امضا کردهاند بهطور همزمان در این چهار رسانه منتشر شد.
در این بیانیه خطاب به ایرانیان آمده است: «در جایی که قربانیان زمینلرزه ثلاث باباجانی بخشی از همان اندک داشتههای خود را برای هممیهنانشان در ترکمنصحرا میفرستند و کودکان کار بخشی از درآمد ناچیز خود را به سیلزدگان میبخشند، ما را باید که چهره از شرم در خاک بپوشیم، اگر دست یاری خود را بسوی هممیهنان خود دراز نکنیم.»
بیانیه چهار رسانه ایرانی پس از انتشار از حمایت برخی چهرههای هنری و فرهنگی و نیز برخی رسانههای خارج از ایران، از جمله هفتهنامه “ایرانیان” چاپ واشنگتن با مدیریت تقی مختار و ماهنامه “میهن” با مدیریت علی کشتگر برخوردار شد.
همچنین سیما بینا، هنرمند سرشناس ایران در پیامی از اقدام مشترک این رسانهها حمایت کرد.
خانم بینا در پیامش نوشت: «سیلی که ویرانی دهها شهر و روستای ایران را در پی داشت و باعث آوارگی و بیخانمانی هزاران خانواده و مردم ایران شد، فقط اعضای جامعه ایران را اندوهگین نکرد، بلکه همه اعضای جامعه جهانی و بخصوص ایرانیان را در سراسر جهان دچار غم و شوکی بزرگ کرده است.»
این هنرمند برجسته موسیقی ملی خطاب به ایرانیان نوشت: «هموطنان عزیزم، امروز باید همه دست در دست دهیم و به هر شکلی که میتوانیم و از هر راهی که امکان داریم به هموطنان عزیز سیلزدهمان کمک کنیم.»
حادثهای مانند سیل، انسان را گرفتار شرایط دشوار و تنش شدید میکند، شرایطی که ممکن است مدتها پایدار باشد و موجب آسیبدیدگی نه تنها جسمی بلکه روحی شود. قابلیت تحمل این شرایط و توانایی ترمیم خویشتن را در علم روانشناسی “واگشتپذیری” (resilience) مینامند. استفاده از قابلیت واگشتپذیری مهمترین عاملی است که باعث میشود فرد علیرغم قرار گرفتن در معرض تنشها و آسیبدیدگیهای روحی، بتواند دوباره روی پای خود بایستد و به ثبات روحی برای ادامه زندگی برسد.
بخش بزرگی از مساحت ایران در هفتههای اخیر شاهد بارندگیهای سیلآسا و پیامدهای سهمگین آن بود. در شمال و غرب کشور هزاران کودک، زن و مرد بیخانمان شدهاند. بسیاری میپرسند برای آنها چه میتوان کرد؟
دکتر دنیا گیلان، مدیر تحقیقات مرکز واگشتپذیری آلمان در شهر ماینتس به دویچهوله میگوید: «داشتن سقفی بالای سر و یک رختخواب گرم نخستین گام برای کمک به افراد سیلزده است اما بعد از آن، وضعیت این افراد شبیه به وضعیت بازماندگان یک سانحه رانندگی است.»
“مسخ شخصیت” برای فرار از واقعیتی رنجآور
دنیا گیلان میگوید مهمترین مسئله تأمین امنیت روانی فرد بحرانزده است و برای اینکار باید دید که افراد در چه وضعیتی هستند و چه کسانی نیازمند کمک فوری هستند.
او میگوید: «در یک سانحه رانندگی ابتدا باید به کسانی کمک کنید که نیازمند حمایت بیشتری هستند. این افراد عکسالعملهای روانی مشخصی نشان میدهند. ما میدانیم که سیل یکباره تمام هستی این افراد را با خود برده است یا اگر آنها در مناطق پرخطر باشند، هر لحظه ممکن است تمام آنچه یک عمر ساختهاند، ویران شود. فردی که در این شرایط قرار دارد گرفتار حس درماندگی و گاه ناتوانی مطلق میشود و طبیعی است که واکنش شدیدی داشته باشد.»
دکتر گیلان واکنشهای فرد را در این شرایط اینطور دستهبندی میکند: «کاهش هوشیاری و کاهش درک آنچه در محیط پیرامون میگذرد. یعنی فرد میتواند گرفتار برداشت نادرست از وضعیت و سردرگمی شود. کم نیستند کسانی که حتی از خود فاصله میگیرند و از نگاه دیگران به فاجعه نگاه میکنند، چون توان تحمل وضعیت را ندارد.»
این حالت در روانشناسی “مسخ شخصیت” گفته میشود که با نوسانات شدید احساسی همراه است. دکتر گیلان میگوید این حالت به دو صورت میتواند ادامه پیدا کند: «از یک طرف ممکن است تبدیل به خشم شود و از طرف دیگر منجر به گوشهگیری و پناه بردن به انزوا گردد. در هر دو حالت پارامترهای فیزیکی بدن هم تغییر میکند، مثلأ شخص دچار تپش قلب میشود، بدنش بیشتر عرق میکند با به طور پیوسته حالت تهوع دارد.»
عزت نفس فرد سیلزده را بالا ببرید
دنیا گیلان معتقد است این دسته افراد نیازمند پشتیبانی روحی هستند تا بتوانند هر چه سریعتر خود را با شرایط جدید تطبیق دهند. او میگوید برای این پشتیبانی باید از منابع موجود استفاده کرد که مهمترین آنها سرمایه اجتماعی یعنی شبکه دوستان، خانواده و آشنایان است.
دکتر گیلان میگوید: «ابراز همدردی و همبستگی با این افراد اهمیت بسیار زیادی دارد. باید به آنها گفت که تنها نیستند. باید به طور فعال از آنها حمایت روحی و احساسی کرد. مسلم است که وقتی پای یک فاجعه طبیعی در میان است حرف زدن برای کسانی که از آن فاصله دارند راحت است. اما من توصیه میکنم، هر چه سریعتر گامهایی برداشته شود که به ساختن دوباره بنای زندگی افراد بحرانزده کمک میکند.»
او کمک به افزایش عزت نفس، مثلأ حمایت از فرد برای ارزیابی مثبت از تواناییهای خود را یکی از این گامها میداند و معتقد است که شرکت در مراسم معنوی و دینی جمعی، از جمله مراسم دعا به تقویت حس همبستگی آنها کمک میکند و حس درماندگی را کاهش میدهد.
سیمای رنج و حیرت در مناطق سیلزده ایران
دنیا گیلان توضیح میدهد: «یک نکته قابل توجه این است که تجربهای رنجآور این افراد داشتهاند، به عنوان مثال مواجهه با سیل میتواند پیوسته در ذهن آنها تکرار شود، مانند فلشبک در یک فیلم. تکرار این تجربه در ذهن میتواند حس درماندگی یعنی این حس که کسی به آنها کمک نمیکند و آنها نیز نمیتوانند خود را نجات دهند، طوری بر ذهن آنها تأثیر گذارد که برداشت آنها نسبت به وضعیت خود و محیط اطرافشان غیرواقعی شود.»
موسیقی غمگین گوش نکنید
دکتر گیلان میگوید تحقیقاتی که در مورد این افراد صورت گرفته نشان میدهد که میتوان با حمایت روحی از آنها، به آنها کمک کرد تا در مدتی کوتاه مقاومت روانی خود را افزایش دهند و به حالت طبیعی بازگردند. او میگوید افرادی که یک حادثه سهمگین را تجربه کرده و زنده ماندهاند اغلب مقاومت روانی بیشتری در برابر مشکلات نشان میدهند و با چالشهای بعدی زندگی بهتر کنار میآیند.
او میگوید: «ما عادت کردیم در چنین وضعیتی به آدمها توصیه کنیم که ناراحت نباشند، در حالیکه این ناراحت بودن خود بخشی از پروسه درمان است و گذراندن آن باعث میشود که فرد قویتر شود. توانایی و استعداد آنها بیشتر از آن چیزی است که آنها تصور میکنند و به دست آوردن سلامت روانی بعد از چنین اتفاقاتی امر غیرممکنی نیست.»
او معتقد است که غلبه بر این بحران نیازمند یک استراتژی است که میتواند شامل این موارد شود: شناخت واکنشهای طبیعی در شرایط استرس و به کار گرفتن راهبردهای مناسب برای کنار آمدن با این واکنشها. روی آوردن به راهکارهای مشخصی که بر کاهش استرس و ترس متمرکز هستند. مثلأ ورزش، شنیدن موسیقی ملایم، انجام تمرینهای ذهنی برای رسیدن به آرامش درونی برای پذیرش آنچه رخ داده است.
فراخوان همیاری: اکنون وقت همبستگی برای کمک به سیلزدگان است
ایرانیان در داخل و خارج کشور برای کمک به آسیبدیدگان فاجعه سیل در بسیج میشوند. رسانهها، گروهها و نهادهای مدنی مختلف ایرانیان را به یاری به سیلزدگان فراخواندهاند.
ابعاد ویرانیهای سیل فروردین ۹۸ در ایران بسیار گسترده است. در این فاجعه علاوه برآنکه دهها نفر جان خود را از دست دادند، خسارتهای بسیار زیادی به منازل و مراتع و زیرساختها در صدها شهر و روستای سیلزده ایران وارد آمد. کارشناسان و فعالان اجتماعی میگویند بدون یاری همه آحاد ملت و بدون استفاده از همه ظرفیتهای اجتماعی و مدنی ایرانیان، نمیتوان حتی بخشی از این خسارتها را جبران کرد.
برپایه همین باور، جمعی از فعالان “اصلاحطلب و تحولخواه” در داخل کشور در بیانیهای با بیان اینکه “اکنون وقت همدلی و همبستگی برای کمک به هموطنان سیلزده است” نوشتهاند: «اکنون زمان نشان دادن همبستگی ملی در امدادرسانی و بازسازی و کاهش آلام هموطنانمان است و ضروری است همه سرمایههای اجتماعی و مدنی و نهادی جامعه ایران را برای این هدف بسیج کنیم.»
این بیانیه را چهرههایی چون عمادالدین باقی، مصطفی تاجزاده، عیسی سحرخیز، محسن صفاییفراهانی، شهیندخت مولاوردی، الهه کولایی، حمیدرضا جلاییپور، بدرالسادات مفیدی، سعید حجاریان، محمدرضا خاتمی، ریحانه طباطبایی و عباس عبدی امضا کردهاند.
این بیانیه میگوید: «در شرایط اضطراری و زمان وقوع بلایای طبیعی شدید نمیتوان تنها با اتکا بر بودجه جاری دولت و منابع عمومی کشور پنجه در پنجه مصائب افکند و شهروندان آسیب و خسارتدیده را به زندگی عادی برگرداند. حتی توسعهیافتهترین دولتها هم به تنهایی از پس جبران آسیبها و خدماترسانی کارا و سریع به همهی آسیبدیدگان مصائب بزرگ طبیعی برنمیآیند و مدیریت بحران دولتمحور و مددرسانی جامعهمحور دست در دست هم میگذارند.»
در یاریرسانی به سیلزدگان، نهادهای مدنی و سازمانهای مردمی نقش چشمگیری نداشتند و نویسندگان بیانیه با اشاره به همین نقصان نوشتهاند: «به رغم کمکهای بسیار گستردهی نیروهای مردمی در کنترل بحران در شهرها و مناطق مختلف، کمرنگ بودن نقش سازمانهای مردمی، حکایت از آن دارد که نهادهای مدنی و نیروهای مورد اعتماد مردم موفق نشدهاند نهادها و سازمانهای موثر مدنی برای مدیریت نیروهای مردمی و امدادرسانیهای تاثیرگذار داوطلبانه ایجاد کنند.»
فراخوان چهار رسانه ایرانی
چند روز پیش از انتشار بیانیه فعالان “اصلاحطلب و تحولخواه” در داخل کشور، چهار رسانه ایرانی در اقدامی مشترک هموطنان خود را به یاری به سیلزدگان فراخواندند. این بیانیه را چهار رسانه “اخبار روز”، “ایران امروز”، “کیهان لندن” و “گویا” امضا کردهاند بهطور همزمان در این چهار رسانه منتشر شد.
در این بیانیه خطاب به ایرانیان آمده است: «در جایی که قربانیان زمینلرزه ثلاث باباجانی بخشی از همان اندک داشتههای خود را برای هممیهنانشان در ترکمنصحرا میفرستند و کودکان کار بخشی از درآمد ناچیز خود را به سیلزدگان میبخشند، ما را باید که چهره از شرم در خاک بپوشیم، اگر دست یاری خود را بسوی هممیهنان خود دراز نکنیم.»
بیانیه چهار رسانه ایرانی پس از انتشار از حمایت برخی چهرههای هنری و فرهنگی و نیز برخی رسانههای خارج از ایران، از جمله هفتهنامه “ایرانیان” چاپ واشنگتن با مدیریت تقی مختار و ماهنامه “میهن” با مدیریت علی کشتگر برخوردار شد.
همچنین سیما بینا، هنرمند سرشناس ایران در پیامی از اقدام مشترک این رسانهها حمایت کرد.
خانم بینا در پیامش نوشت: «سیلی که ویرانی دهها شهر و روستای ایران را در پی داشت و باعث آوارگی و بیخانمانی هزاران خانواده و مردم ایران شد، فقط اعضای جامعه ایران را اندوهگین نکرد، بلکه همه اعضای جامعه جهانی و بخصوص ایرانیان را در سراسر جهان دچار غم و شوکی بزرگ کرده است.»
این هنرمند برجسته موسیقی ملی خطاب به ایرانیان نوشت: «هموطنان عزیزم، امروز باید همه دست در دست دهیم و به هر شکلی که میتوانیم و از هر راهی که امکان داریم به هموطنان عزیز سیلزدهمان کمک کنیم.»
